تاریخ معاصر كشورمان مخصوصا مقاطع حساس بسیار مورد حجمه و حمله ی
تحریف قرار گرفته است و به انحای مختلف گرایشهای گوناگون سعی در پر رنگ
یا كم رنگ كردن بعضی از اتفاقات داشته اند. نمونه روشن این مدعا نقش و
بحثهای حوالی شیخ فضل الله نوری است. جرایانات رسمی سعی دارند نقش وی را
چنان پررنگ كنند كه تمایلات و خواسته های این روحانی را مطالبات اصلی
مشروطه دانسته و اعدام وی را تحریف قیام مشروطه قلمداد كرده اند.

در این نوشتار قصد بررسی دیدگاها و قربتهای فكری شیخ فضل الله نوری با
بخش هایی حاكمیت و انگیزه های حمایت تریبون های رسمی از وی را نداریم و
تنها به طور خیلی مختصر تاریخی كه شیخ نوری در فضای سیاسی ایران نقش بازی
كرده است را ورق خواهیم زد.

پس از سالها عقب افتاگی و انحطاط ایران و تجربه حكومتهای مستبد و فاسد-به
خصوص با آشنا شدن ایرانیان با تمدن شكوفا شده ی غرب- نارضایتی ها بطور
فزاینده ای افزایش یافته و زمینه برای تغییرات مهیا شد.

فلك كردن عده ای از بازاریان جرقه ای بود برای شروع قیام مشروطه. اگر چه
در هجرت نخست تنها تاسیس عدالت خانه مطالبه شد لكن در هجرت دوم مجلس
شورای ملی و مشروطه شدن سلطنت به خواسته های متحصنین اضافه گردید.

شیخ فضل الله نوری كه در هجرت دوم علما را همراهی می كرد از قم مشروعه
خواهی را در مقابل مشروطه علم كرد. موضع گیری شیخ در مقابل مشروطه مقارن
شد با مرگ مظفر الدین شاه و روی كار آمدن محمد علی شاه قاجار.

پس از اندكی محمد علی شاه و شیخ در یك جبهه قرار گرفتند تا آنجا كه فضل الله نوری اساس مشروطه را به چالش كشید و تعیین مصلحت مملكت را به اراده مردم خلاف شرع
دانسته و اعلام داشت سلطنت همواره حافظ مذهب شیعه بوده است و حتی بدین
منظور در حرم حضرت عبدالعظیم متحصن شد. با وجود اینكه شیخ بعد از فشار علما
تحصن خود را شكست اما دست از تحریكات و اخلال در تثبیت مشروطیت نكشید. این
اقدامات تا آنجا ادامه یافت كه علمای نجف و آخوند خراسانی دخالت شیخ فضل
الله نوری در سیاست را حرام اعلام كردند.

سرانجام با دسیسه های روسها ‚ جاه طلبی های محمد علی شاه و فعایتهای شیخ
مجلس به توب بسته شد و آزادی خواهان زیادی به شهادت رسیدند. در پی این اقدام
محمد علی شاه قاجار؛ پادشاه مطلقه؛ شیخ را به عنوان ((مشاور و مفتی عالی
مذهبی)) شاه انتخاب كرد. اما علمای آزادی خواه نجف فشار خود را آنقدر
ادامه دادند تا با سلحشوری ملت ایران تهران فتح شده ‚ محمد علی شاه قاجار به
روسیه تبعید و شیخ اعدام شد.

اما به همان دلالیل مذکور به نظر می رسد عده ای برچیده شدن بساط حكومت ملحم از مردم و سلطنت مطلقه را راه اصیل قیام مشروطه دانسته و بر این اساس فتح تهران و حذف جریان
مدافع حكومت مطلقه را انحراف؛ قلمداد كرده اند.

حمزه غالبی :: ghalebi@gmail.com