ویژگی ها و شاخص های تشکل های غیردولتی

تشکل های غیردولتی برای فعالیت خود نیازمند فاکتورهایی هستند که این فاکتورها و ویژگی ها در صورتی که به طور کامل رعایت شوند در واقع تضمین کننده موفقیت و پایداری تشکل های غیردولتی نیز می باشند.

۱ - خود جوشی و نیاز طبیعی

 تشكلهای غیردولتی بنا بر نیاز طبیعی ناشی از شرایط فكری و محیطی، انگیزشها، خصوصیات و آرمانهای مشترك افراد و جامعه به صورت خودجوش به وجود می‌آیند.

۲ - تعهد و هدف مشترک

 افراد مؤسس تشكلهای غیردولتی دارای هدف مشترك هستند و سایر افرادی كه بعداً به عضویت این تشكلها درمی‌آیند، بر اساس هدف تعیین شده فعالیت می‌نمایند و نسبت به آن متعهد می‌باشند. لذا پایداری سازمان غیردولتی مبتنی بر استواری اهداف و استمرار آن خواهد بود.
 
۳ - قانونمندی

 تشكلهای غیردولتی دارای ضوابط، روابط و سازمان كار مشخص و تعریف شده می‌باشند. این قوانین الزاماً منطبق بر شرایط و مقتضیات هر سازمان غیردولتی است و می‌تواند دامنة متنوعی داشته باشد، اما این قوانین به هر شكل و از هر نوع كه باشد، اساساً مورد توافق جمعی قرار گرفته و افراد، خود را ملزم به رعایت آنها می‌دانند.

۴ - برنامه و فعالیت مشخص

 هر تشكل غیردولتی در راستای دستیابی به اهداف خود، دارای برنامه و موضوع فعالیت در یك بخش یا رشته مشخص می‌باشد كه ممكن است در طول زمان یا به دلیل ایجاد تحولات تازه اصلاح، تبدیل، تغییر و یا تحول پیدا كند. اما این تغییرات مسیر مشخص دارد و به مفهوم آشفتگی، بی‌برنامه‌بودن و نامشخص بودن موضوع نخواهد بود.

۵ - جلب مشارکت و عضویت

 تشكل غیردولتی به دلیل دارا بودن ماهیت مردمی همواره در پی جلب مشاركت اعضای جدید برای دستیابی به قدرت عمل بیشتر و گسترش دامنه فعالیت و اثربخشی در موضوع فعالیت خود می‌باشد. بنابراین عضوگیری و پذیرش عضو جدید لازمه ایجاد و ادامه فعالیت سازمانهای غیردولتی است و هر عضو در سازمان دارای جایگاه، نقش و وظیفه مشخص می باشد.

۶ - هویت و شخصیت مستقل

 تشكلهای غیردولتی دارای شخصیت حقوقی و هویت مردمی می‌باشند و مدیریت آنها (تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، سازمان كار و ارزیابی) مستقل از دولت و دستگاههای اجرایی است ـ گرچه تشكلهای غیردولتی و مجموعه دولت دارای ارتباط و تأثیرات متقابل می‌باشند.

۷ - مشارکت و مسئولیت پذیری

 هدف تشكلهای غیردولتی سودجویانه نیست. این سازمانها دارای اهداف فرهنگی و اجتماعی می‌باشند كه با مشاركت و مسئولیت‌پذیری اعضا تكوین می‌یابد و هر عضو خود را در اهداف و برنامه‌های آن سهیم و مسئول می داند.

تاثیرات حضور و فعالیت تشکل های غیردولتی در امور فرهنگی و اجتماعی

 « اقتدار سازمانهای مردمی» كه از حس احترام و مقبولیت اجتماعی نشأت می‌گیرد ، معمولاً « حقوق» و « اختیاراتی» را در پی خواهد آورد. همین حقوق ویژه، پشتوانه‌ای خواهد شد كه تشكل بتواند با شجاعت و صراحت به صحنه آمده و انتظارات و خواسته‌های گروهی خود را مطرح سازد. جامعه نیز با استقبال از این حضور حق‌جویانه، فرصتهای لازم را برای فعالیت تشكل در عرصه‌های اجتماعی فراهم می‌آورد. در این میان، دست‌اندركاران و مسؤولان نیز ناچار به تبعیت از افكار عمومی خواهند بود و دیگر نمی‌توانند نسبت به خواسته‌های مردم مدارانه و حق‌طلبانه گروههای مردمی بی‌تفاوت باشند.

پس از اعطای امتیازات فوق، تشكل در صدد بهره‌گیری بیشتر از فرصتهای به دست آمده می‌باشد و بیش از پیش در عرصه‌ها حاضر می‌گردد. فعالیت محسوس و جدی تشكل قضاوت افكار عمومی را به سوی اعطای « اعتبار، شایستگی و صلاحیت» رهنمون می‌سازد و این جایگاه ویژه رفته رفته تشكلها را به عنوان عناصری اثربخش در جامعه مطرح می‌سازد.

 توجه به امتیازات و صلاحیت هایی كه جامعه برای تشكلهای غیردولتی قائل می شود، كاركرد اجتماعی تشكلها را بیش از پیش محسوس می‌گرداند؛ چنان كه امروزه، بسیاری از امور حل ناشدنی دستگاههای دولتی از طریق این سازمانها با سهولت تحقق می‌یابد. از این‌ رو، نقش دولت‌ها در ساماندهی و جهت بخشی به تشكلهای غیردولتی حائز اهمیتی جدی است.

نقاط قوّت و ضعف تشكلهای غیردولتی

 تجارب جهانی نشان می‌دهد كه ماهیت و كیفیت سازمانهای غیردولتی به میزان زیادی با هم تفاوت دارد. علی رغم این تنوع، برخی از نقاط قوت و ضعف مشترك شناسایی شده‌اند كه طبق تحقیق بانك جهانی نقاط قوت سازمان غیردولتی شامل موارد زیر می باشد:

- پیوندهای قوی توده ی مردم؛‌
- تخصص میدانی توسعه؛ 
- رویكرد جهت دار در روند توسعه؛
- روش شناسی و ابزار مشاركتی؛‌
- مسؤولیت دراز مدت و تأكید بر پایداری؛

عمومترین نقاط ضعف شناخته شده در این بخش هم عبارتند از :

- كارشناسی مالی و مدیریتی محدود؛
- ظرفیت مؤسسه‌ای محدود؛
- سطح پایین پایداری؛
- جدایی یا فقدان ارتباطات و یا هماهنگی میان سازمانی؛ 
- مداخلات جزیی
- عدم شناخت بافتهای گسترده‌تر اجتماعی یا اقتصادی
 
 به طور خلاصه، جنبه‌های مثبت فعالیت سازمانهای غیردولتی كه آنها را جذاب می‌سازند، عبارتند از : مشاركت مردم، داشتن پیوندهایی با اجتماعات محلی و فهم مشكلات و نیازهای آنها.

 از منظر جنبه‌های منفی،‌ عواملی كه از فعالیت سازمانهای غیردولتی در سطح محلی جلوگیری می‌كنند، عبارتند از : محدودیت در زمینه مدیریت، منابع مالی و فرصتهای افزایش سرمایه.

-----

در قسمت بعدی این مقاله به بررسی آفت ها و تهدیدهایی خواهیم پرداخت که فعالیت تشکل های غیر دولتی را به مخاطره می اندازد و یا آنها را با مشکل مواجه می باشد.

ادامه دارد ...

مرتبط : لینک مستقیم قسمت نخست این مقاله

محمد واعظی :: info@deltang.net