میدان گازی پارس جنوبی با مساحت 3700 کیلومتر مربع بالغ بر 14 تریلیون متر مکعب گاز به همراه 18 میلیارد بشکه میعانات گازی در لایه های مختلف ، یکی از یزرگترین منابع گازی مستقل جهان می باشد و بر روی خط مرزی مشترک ایران و قطر و به فاصله ی 105 کیلومتری جنوب غربی بندر عسلویه در آبهای خلیج فارس قرار دارد که ادامه ی میدان گازی گنبد شمالی کشور قطر می باشد.
میزان ذخیره در بخش مربوط به ایران بالغ بر 8% کل ذخایر جهان و حدود50% ذخایر گازی کشور می باشد . توسعه ی میدان گازی پارس جنوبی در فاز های مختلف با هدف تامین تقاضای رو به رشد گاز طبیعی مورد نیاز کشور و تزریق آن به میادین نفتی و همچنین صادرات گاز و میعانات گازی در دستور کار شرکت ملی نفت ایران قار گرفته و بنادر عسلویه و تنبک به ترتیب در 270 و 220 کیلومتری جنوب شرقی بوشهر نیز برای ایجاد تاسیسات ساحلی و توسعه ی مرحله ی این میدان انتخاب شده اند . به منظور توسعه ی اولین فاز میدان مذکور شرکت مهندسی و توسعه ی نفت در سال 1373 تا سیس شد . پس از تغییرات ساختاری در وزارت نفت شرکت نفت و گاز پارس به عنوان یکی از شرکتهای فرعی شرکت ملی نفت ایران در اواخر سال 1377 تاسیس و از سوی وزیر محترم نفت مسئولیت توسعه ی کلیه فازهای میدان گازی پارس جنوبی و همچنین میدان گازی پارس شمالی به این شرکت واگذار گردید.
با سرمایه گذاری هایی که تا کنون قطعی شده و با احتساب بازپرداخت مربوطه به فازهای 1 تا 10 حدود 15.5 میلیارد دلار سرمایه گذاری به عمل آمده است.
با اجرای این پروژه ها و دستیابی به تجارب گرانقدر آن جدای از بعد آموزش نیروی انسانی و ارتقا کاری پیمانکاران داخلی عملا دست اوردهایی به ارمغان آورده که حاصل آن از تصمیم گیری در شکل سرمایه گذاری شروع و حتی تا اجرای کامل به شکل مستقل یه پیش خواهد رفت. هنگامی که سرمایه گذاری و هزینه ی مربوط به این میدان را که حداقل تا بیست فاز قابل توسعه است در براوردی تقریبی حدود 40 میلیارد دلار ارزیابی می نماییم پی به عظمت و ارزش کار و تاثیرات آن خواهیم برد. تبلور این سرمایه گذاری در کشور و میزان موفقیت در آن به گونه ای است که به جرات میتوان مدعی شد که بازتاب مثبت اقتصادی آن در تمام شئون زندگی و کار در کشور غیر قابل انکار است.
در شرایطی که به دلیل غرض ورزی های ابرقدرتها به ویژه آمریکا تحریم گسترده ای بر کشور تحمیل گردیده است ( به گونه ای که جز شرکتهای قدرتمندی جون «توتال» هیچ شرکتی اجازه ی ببستن قرارداد بیش از 40 میلیون دلار را با ایران ندارد! ) ، قدرت اقتصادی و روش منطقی مدیریت اجرایی کشور با جذب سرمایه گذاریهای خارجی در این طرح در افزایش اعتبار جهانی کشور موفقیت بزرگی به دست آورده است که ادامه ی این نگرش و پاسداری از دست آوردهای آن جز در سایه همت و تلاش همه کارکنان و مدیران و مسئولین میسر و مستمر نخواهد بود.
باز پرداخت سرمایه گذاری انجام شده بنا به نوع قرارداد و شرایط پیش بینی شده متفاوت خواهد بود . علی ایحال آنچه از نظر قراردادی برای فازهای یک تا هشت مقرر شده است باز پرداخت کلیه سرمایه گذاریها و هزینه های مربوطه از محل تولید طی 84 ماه بعد از اولین تولید می باشد که با توچه به ورود هر کدام از فاز ها به چرخه ی تولید باز پرداخت سرمایه گذاری شروع می گردد . شایان ذکر است با پیش بینی های به عمل آمدهو در نظر گرفتن قیمت ها صرفا قسمتی از تولیدات فازها برای باز پرداخت منظور شده ( تا زمان مستهلک شدن بدهی ) و ما بقی جز عایدات کشور محسوب می گردد . بدیهی است چشم اندازی که برای حجم تولید و تنوع محصولات به دست آمده از میدان پیش رو داریم نشانه های روشنی از افزایش درآمد از طریق صادرات مشتقات گازیو محصولات پتروشیمی حاصل از آن دارد که بدین ترتیب درامدهای کشور از طرق مختلف افزایش خواهد یافت.
روند تولید و باز پرداخت انجام شده در فازهای 2 و 3 نوید بخش ثمرات اقتصادی افزون بر پیش بینی های اولیه بوده و به گونه ای که از محل صادرات میعانات فاز مربوطه تا کنون قریب به یک میلیارد دلار عاید گردیده است. این امر مبین این پیش بینی است که تولیدات فازها در سقف برنامه ریزی شده تحقق یافته و منایع باز پرداخت در نظر گرفته شده از خود میدان به خوبی پاسخگوی آن بوده است. اصولا در میادین مشترک تسریع در بهره برداری افزایش درامد و تاخیر در آن موجب عدم النفع تولید میگردد. قابل توجه است که قطر بهره برداری را از سال 1992 آغاز کرده است اما کشور عزیزمان ایران به دلایل مختلفی از جمله نداشتن سرمایه ی داخلی و تحریم همه جانبه از بیرون از مرزدر برداشت از این منبع عظیم 5 سال عقب نگه داشته شد. با توجه به اینکه درامد اقتصادی هر فاز با احتساب درامد جایگزین بالغ بر یک میلیارد و سیصد میلیون دلار مبردا تیشود این امر وظیفه ی خطیری را که بر عهده مسئولین و کارکنان می باشد به مراتب سنگین تر میکند.
نکته ی جالب دیگر این است که وجود 3 میلیارد بشکه نفت در لایه های نفتی پارس به اثبات رسیده است که دولت باید هرچه زود تر در رابطه با آن نیز برنامه ریزی های دقیق و سنجیده را به کار بندد
در شرایط کنونی کشور و اولویت مساله اشتغال بالغ بر 30 هزار نفر در طرحهای مختلف شرکت نفت و گاز پارس مشغول کار می باشند و این طرح با در نظر گرفتن سایر زیر مجموعه هایش عنوان عظیم ترین طرح ملی را به خود اختصاص داده است و از همین رهگذر است که ملت عزیز ما باور خواهند کرد آنچه را که رئیس جمهور درباره ی این طرح گفته اند از نوع اغراق های مرسوم حکومتها نیست. ایشان در فاصله دو بازدید متوالی یکی در بهمن 77 و دیگری در بهمن 80 در دفتر یادبود شرکت مرقوم و در سخنان خویش اظهار نموده اند : « فاصله پارس جنوبی دیروز تا امروز فاصله عالمی تلاش ابتکار سختکوشی و آفرینندگی است تحولی که در منطقه پارس جنوبی رخ داده است تحول بزرگی است که بر ملت ایران مبارک باد.»
عملیات توسعه فازهای 2 و 3 در مهر 76 به مدیریت توتال فرانسه آغاز و در اسفند 80 به بهره برداری رسید اما فاز 1 که به شرکت ایرانی پترو پارس واگذار شده بود حتی تا کنون نیز به صورت کامل به پایان نرسیده است( حدود 20 روز پیش در یکی از مخازن ترک قابل توجهی پیدا شد و باعث انفجار عظیمی شد که اگر چه موجب غیر فعال شدن نصف پالایشگاه شد اما با خوش شانسی تلفات انسانی در بر نداشت و به خاطر اینکه در هفته ی دولت قرار بر این است رئیس جمهور در این مجتمع حضور یابد سریعا قبل از حضور شرکت خارجی مسئول، به کمک ماشین سازی اراک مشکل در حال برطرف شدن است و مشعل این قسمت با تغذیه از قسمت در حال کار همچنان روشن نگه داشته شده است ). با وجود همه ی این مسائل جای بسی افتخار است که شرکت های ایرانی نیز با وجود این همه کمبود و تحریم در صحنه ی رقابت با شرکتهای قدرتمند خارجی وارد شده اند و مطمئنا با تلاش و برنامه ریزیهای درست و به جا روزی خواهد رسید که شرکتهای ایرانی نیز در ردیف مجرب ترین شرکتهای جهان قرار گیرند. توتال همچنین مسئول اجرای فازهای 4 و 5 نیز می باشد که به مراتب دارای تکنولوژی مدرن تری از سایر فازها میباشد و دارای اولین مخازن پروپان و بوتان در نوع خود در ایران میباشد .فازهای 6 و 7 و 8 نیز به شرکت پترو پارس واگذار شده اند که در مراحل اولیه به سر می برد.
در رابطه با مقدار تولیدات فازهای 1 تا 10 میتوان به صورت کلی این ارقام را به ازای هر فاز در یک روز بیان کرد: 25 میلیون متر مکعب گاز تصفیه شده (به جز فازهای 6 و 7 و 8 که گاز را به صورت ترش(به این معنی که سولفید هیدروزن آن جدانشود) به حوزه نفتی آغاجاری تزریق می شود) ، 40 هزار بشکه میعانات گازی ( قیمت هر بشکه میعانات گازی 10 تا 20 دلار از نفت خام بیشتر است) و 200 تن گوگرد جامد جهت صادرات.
فاز 4، 5 و 9 ، 10 هرکدام سالانه 1 میلیون تن اتان به منظور تغذیه ی پالایشگاهها تولید میکنند . فازهای 6،7،8 و 9،10 نیز هرکدام سالانه بیش از 1 میلیون تن گاز مایع تولید خواهند کرد
وقتی میبینیم که ایران سالانه چندین میلیارد دلار بنزین وارد میکند به اهمیت بیش از حد پارس جنوبی پی میبریم
در پایان شرح کوتاهی از چگونگی فرایند تولیدات ذکر شده برای آن دسته از دوستان که علاقه ی بیشتری دارند آورده میشود: ابتدا باید سکوهای مورد نیاز ساخته و سپس در محل مورد نظر نصب شوند، پس از نصب و اجرای عملیات حفاری گاز اولیه برای انتقال به خشکی و پالایش آماده می باشد . در سکوهای فاز 1 ، یک سکوی اضافی نیز نصب شده است به این منظور که قسمتی از عملیات آبگیری از گاز در دریا انجام شود . در بعضی فازها نیز که تکنولوژی بالاتری به کار برده شده است و دستگاههای نصب شده بر روی سکو ماهواره ای کنترل میشوند ، نیازی به سکوی امکانات که برای کارکنان بر روی سکوها در نظر گرفته شده است، نیست . پس از انتقال گاز به خشکی ابتدا میعانات از گاز جدا میشوند و پس از تثبیت فشار بخار و تنظیم نقطه ی شبنم طبق مشخصات خواستاری خریدار، به مخازن منتقل و پس از پر شدن مخازن صادر میشوند. گاز هم که تا این مرحله گاز ترش نامیده میشود ( به دلیل داشتن سولفید هیدروژن) به واحد دیگری منتقل میشود و سولفید هیدروژن آن توسط متیل دی اتیلن آمین(MDEA) جدا میشود سپس به مرحله ی نم گیری میرود و توسط تری اتیلن گلایکول(TEG) تا اخرین حد امکان نم گیری میشود . قابل ذکر است که MDEA و TEG پس از به کار بردن، توسط فرایندهایی احیا می شوند. سپس نوبت به جداسازی «مرکاپتان ها» دیگر مواد گوگرد دار موجود در گاز است که البته باید مقدار خیلی کمی از آنها در گاز بماند به این دلیل که این مواد بودار هستند و در مصارف خانگی که دستگاههای هشدار دهنده نشت گاز موجود نیست میتواند ما را از وجود نشتی در لوله های گاز اگاه کند. به هرحال این مواد نیز توسط فرایندی از نوع غربال مولکولی جدا میشوند و گاز پس از رسیدن به فشار مورد نیاز به شبکه ی گاز کشور تزریق میشود . سولفید هیدروژن جدا شده نیز پس از انتقال به واحد گوگرد سازی و تبدیل به گوگرد مایع به واحد دانه بندی سرازیر میشود و پس از دانه بندی به منظور صادرات انبار میشود.
تمام این مراحل در شرایط گاها بسیار خطرناک انجام میشود مانند دما و فشار بالا و یا دما و فشار پایین . همین گاز سولفید هیدروژن که از اول تا آخر فرایندها به مقادیر مختلف وجود دارد و گازی بیرنگ است بسیار بسیار خطرناک و حتی مرگ آفرین می باشد . ماه گذشته در فاز 1 یکی از افراد که اتفاقا جز گروه اتش نشانی نیز بود در چاله ی انباشته از این گاز جهت کمک به فرد دیگری پایین میرود اما هردو فرد دچار بیهوشی میشوند و فرد اتش نشان به دلیل مسمومیت بالا میمیرد .
از این دست منابع زیر زمینی فراوان، همیشه و در همه جا یافت نمیشود . بر ماست که با تلاش و کوشش بی دریغ و آگاهانه برای پیشرفت ایران عزیزمان دست در دست هم دهیم و از این منابع که حقیقتا جیزی جز مددهای الهی نیست هر چه سریعتر و به نحو احسن استفاده کنیم .

عبدالله قبادی :: francis_1209@yahoo.com