خواندن بگونه ای دیگر ، هنر بگونه ای دیگر خواندن است.هنر نگاه کردن وبگونه ای دیگر دیدن.هنر گوش کردن وبگونه ای دیگر شنیدن.
کتاب " تحلیل های روانشناختی در هنر وادبیات" اینگونه آغاز می شود. چاپ اول این کتاب در سال 1380 و توسط نشر مرکز ارائه شده است.
در این مجموعه دکتر محمد صنعتی مولف، در مقدمه ای مفصل درباره کاربرد روانکاوی و ساخت شکنی در تحلیل وتفسیر ادبیات وهنر به مواجهه چندباره نظریات فروید ونیچه و دریدا و غیره می پردازد.
درجایی از مقدمه به نقل از نیچه و در توضیح فلسفه مفهوم ابرانسان می خوانیم:
" کردارهای خوب ، کردارهای بد والایش یافته اند.(مکانیزم والایش)نیچه " شوق یافتن حقیقت" و تشنگی برای دانش" را واپس زنی غریزه" خود ویرانگری" و "آرزوی مرگ" می داند.غریزه ای که بالاخره به غریزه پایه ای " خواست قدرت" می رسد و از آنجاست که مفهوم ابرانسان را ارائه می کند.روانکاوی نیز اید به گونه ای در پی اینچنین ابرانسانی است."
درادامه ،نویسنده در مقالاتی چند به بررسی برخی از آثار هنری وادبی در زمینه های داستان و شعر ونقاشی وفیلم از دید روانشناختی می پردازد.
جایی که در تحلیل سه قطره خون هدایت از عنوان آرزوی کام نایافته بهره می گیرد و در بررسی " ملکوت" بهرام صادقی به واکاوی جزء به جزء مرگ می رسد و اعتراف می کند که" مسئله برای من باور کردن یا باور نکردن است ، نه " بودن " یا " نبودن" ، زیرا من همیشه بوده ام..."
وی پس از بررسی داستانهای از هدایت ، چوبک و بهرام صادقی به سراغ اشعار اخوان ثالث می رود ومسئله " بودن یا زیستن!" را مطرح می کند وبه نقل از م.آزاد می گوید که " شعر برای من وسیله ای برای گسترش زندگی است ، جاودانه کردن زندگی . "
در تحلیل فیلم ها آثار سهراب شهید ثالث ، کیارستمی و ورنر هرتزوگ را به دقت بررسی می کند و ذیل عنوان " درد مرگ و مزه زندگی" از فیلم طعم گیلاس کیارستمی گریزی به ژرفای فکر او می زند.
" فیلمساز در عین اینکه نمی تواند از مزه زندگی بگذرد می خواهد خود را با فکر مرگ آشنا کند.بیشتر دوست دارد مرگ را به بازی بگیرد زیرا فکر مرگ او را می آزارد. ولی بالاخره روزی ناگریز است با واژه مرگ و خودکشی برخوردی دیگر نماید. زیار هر چه پیرتر شود به مرگ نزدیک تر می شود.آنگاه نگرانی جدی تر خواهد شد.
در بخش ما قبل پایانی کتاب ، نویسنده آثار دو نقاش " اسپهبدی و معتبر " را مورد مداقه روانکاوانه قرار می دهد.او در این بخش بیشتر تحلیل محتوا را بر میگزیند تا دقت در سبک وسیاق را.
کاری که در بخش های دیگر کتاب نیز انجام داده است ، گاهی تحلیل شخصیت وذهن خود هنر مند برای نیل به نیت وانگیزه پنهان هنرمند در تولید اثر خلاقانه اش ، گاهی تحلیل شخصیتهای اثر و این بار تحلیل متن ومحتوا که خود را در چهارچوب اثر هنری محدود می کند.
در پایان کتاب ترجمه ای از آخرین اثر ساموئل بکت " جنب وجوش های ایستا" –زیباترین وبرجسته ترین نثر انگلیسی زبان قرن بیستم- را خواهیم خواند. نثری به گونه ای دیگر، به ساختاری دیگر و به انتظار پایان! انتظار پایانی که پایان نیست.

منصور عزتی :: m.ezzati@gmail.com